Cael Cymraeg gwell gan offer AI
Canllaw ymarferol sy'n crynhoi arbrofion adroddiad y Coleg Cymraeg Cenedlaethol ar Gynorthwyydd Ymchwil Primo a'r prif offer AI.
Mae adroddiad PCYDDS yn profi, yn hytrach na thybio, sut mae dewisiadau iaith y defnyddiwr yn effeithio ar ateb y peiriant. Dyma'r canfyddiadau a'r camau ymarferol sy'n deillio ohonynt.
1. Nid iaith y rhyngwyneb sy'n gwneud y gwahaniaeth
Ailadroddodd yr ymchwilwyr yr un ymholiadau gan ddefnyddio cyfrifon a dewisiadau rhyngwyneb gwahanol. Y canlyniad oedd: «Nid yw iaith rhyngwyneb yn cael unrhyw effaith sylweddol ar allbwn.» Mae dewis rhyngwyneb Cymraeg yn bwysig i statws yr iaith ac i brofiad y defnyddiwr, ond nid yw'n newid ymddygiad y model sy'n sail i'r gwasanaeth.
2. Mae iaith y cyfarwyddyd yn bwysig — ond nid dyna'r cyfan
Pan roddwyd cyfarwyddyd Cymraeg i Gynorthwyydd Ymchwil Primo, sy'n defnyddio GPT-4.1 Mini, roedd y chwiliadau'n dod o hyd i ffynonellau Cymraeg. Pan roddwyd cyfarwyddyd Saesneg, dim ond ffynonellau Saesneg a gafwyd. Ond hyd yn oed wrth ofyn yn Gymraeg, rhoddir blaenoriaeth i ffynonellau Saesneg mewn meysydd lle mae llai o ddeunydd Cymraeg, oherwydd metadata, traffig gwe, a theitlau «mwy cyffredin ac yn fwy trwm eu pwysau o fewn y catalog». Gwelwyd yr un patrwm mewn astudiaeth achos ar ChatGPT: gofynnwyd cwestiwn Cymraeg am Dr Aneirin Karadog a chafwyd ateb Cymraeg, ond defnyddiwyd cymysgedd o ffynonellau, gan gynnwys fersiynau Saesneg o wefannau dwyieithog megis gwefannau PCYDDS a'r Eisteddfod.
3. Y cyfarwyddyd sy'n gwneud gwahaniaeth
Ychwanegwch un frawddeg at ddiwedd eich cyfarwyddyd:
«Creu'r ymholiad gyda'r Gymraeg yn unig.»
Yn yr arbrofion, diflannodd y Saesneg o'r ymholiad Boole, a rhoddwyd llawer mwy o flaenoriaeth i ffynonellau Cymraeg. Gweithiodd y dull beth bynnag oedd iaith y cyfarwyddyd gwreiddiol: cafwyd yr un canlyniad drwy ychwanegu «Use only Welsh when making the query» at gyfarwyddyd Saesneg.
Y wers ehangach, yng ngeiriau'r adroddiad: os ydych am i'r AI gyfyngu'i hun i ffynonellau Cymraeg, neu flaenoriaethu fersiynau Cymraeg o wefannau dwyieithog, «dylid datgan hyn yn uniongyrchol yn y cyfarwyddiadau. Dylid cofio nad yw AI yn darllen rhwng y llinellau nac yn gwneud rhagdybiaethau; mae'n dibynnu ar yr union ofynion a roddir iddo.»
4. Peidiwch ag ymddiried yn y cyfeiriadau heb eu gwirio
Pan ofynnwyd i ChatGPT awgrymu ffynonellau academaidd, cyflwynodd bump. Roedd dwy ohonynt naill ai'n ffug neu heb eu cadarnhau, gan gynnwys llyfr nad oedd Routledge erioed wedi'i gyhoeddi, ac fe'u cyflwynwyd oll «mewn dull cwbl gredadwy». Mae'r fersiynau diweddaraf o'r offer yn ceisio mynegi ansicrwydd, ond nid oes ganddynt ymwybyddiaeth — «ni wyddant pan na wyddant». Dylech wirio pob cyfeiriad bob tro. Mae'r adroddiad yn awgrymu'r cyfarwyddyd canlynol:
«Allwch chi ddod o hyd i ffynonellau academaidd gwirioneddol ddilys a dibynadwy ar [y pwnc]? Cynhwyswch ddolenni a manylion cyhoeddi.»
5. Y cyngor yn gryno
- Gofynnwch yn Gymraeg os am ffynonellau a naws Gymraeg — ond peidiwch â dibynnu ar hynny'n unig.
- Datganwch eich gofynion iaith yn eglur: «gyda'r Gymraeg yn unig», «rhowch flaenoriaeth i ffynonellau Cymraeg».
- Darllenwch bob ateb yn ofalus, gan chwilio am gystrawen Seisnig a thermau ansafonol — dyma'r gwallau nodweddiadol.
- Gwiriwch bob cyfeiriad yn erbyn y ffynhonnell wreiddiol.
- Chi, nid y peiriant, sy'n gyfrifol am y cynnwys terfynol.