Ymchwil Bangor AI
Ymchwil agored Bangor AI i wella'r ffordd y mae modelau iaith yn cynhyrchu Cymraeg, ac i wirio a gwerthuso'r canlyniadau.
Mae Bangor AI yn cyfrannu at y gwaith hwn. Storfa'r prosiect yw BangorAI/cynghanedd ar GitHub; yno y caiff cod a gwaith datblygu'r gwiriwr cynghanedd eu cyhoeddi.
Mae rhaglen ymchwil Bangor AI yn ystyried cwestiwn heriol: a all peiriant gyfansoddi cynghanedd gywir? Mae cerdd dafod yn brawf defnyddiol o allu peiriant yn y Gymraeg am ei bod yn gofyn am ffonoleg fanwl, cystrawen naturiol ac ystyr ar yr un pryd. Gellir asesu agweddau ffurfiol ar bob llinell yn ôl rheolau sydd wedi'u codeiddio ers cyhoeddi Cerdd Dafod John Morris-Jones.
Sut mae'r system yn gweithio
Dyma'r syniad rydym yn ei brofi:
Unwaith y bydd y ffonoleg yn hysbys, gellir penderfynu drwy reolau a yw cynghanedd yn ddilys. Problem chwilio yw'r gwaith o'i chynhyrchu. Felly'r peiriant rheolau sy'n rhoi'r dyfarniad, a gwaith y modelau iaith yw cynnig llinellau.
Mae gwaith Bangor AI hyd yma wedi datblygu gam wrth gam. Yn gyntaf adeiladwyd peiriant ffonolegol, gan gyfuno geiriadur ynganu Bangor â rheolau llythyren-i-sain. Wedyn daeth gwiriwr cynghanedd seiliedig ar reolau, a brofwyd ac a atgyfnerthwyd ar gorpws o gerddi go iawn. Y cam nesaf oedd cylch cynhyrchu lle mae model yn cynnig llinell a'r gwiriwr yn ei barnu. O hynny tyfodd y cylch gwella: mae'r model yn cynhyrchu nifer fawr o linellau, y gwiriwr yn eu labelu, a defnyddir yr enghreifftiau wedi'u labelu i hyfforddi'r model nesaf. Bellach mae'r tîm hefyd yn cynnal arbrofion ar glwstwr i fireinio modelau mwy ar y Gymraeg.
Y peiriant rheolau
Gwiriwr cynghanedd sy'n dilyn yr un rheolau bob tro: sut mae'n ynganu, yn dilysu ac yn ymateb i'r llwybrau byr y mae modelau'n eu darganfod.
Y cylch gwella
Sut aeth model 9B o 18% i 65% o linellau dilys ar un cerdyn graffeg — a'r pedair ffordd y manteisiodd ar wendidau'r mesurau.
O'r labordy i'r meincnod
Mae mesurau ymchwil Bangor AI — dilys-am-7, newydd a glân, ac addas i'r thema — bellach yn sail i dudalennau gwerthuso'r AIsteddfod.
Bod yn agored am y gwaith
Mae'r gwaith yn dal i ddatblygu. Mae un arbrawf wedi cynhyrchu cywydd heb wall ffurfiol yn ôl y gwiriwr, er bod angen barn lenyddol ddynol o hyd; mae arbrofion eraill, fel y gwaith o fireinio model ar glwstwr wyth peiriant, wedi aros ar eu hanner. Mae Bangor AI yn cyhoeddi'r problemau ochr yn ochr â'r canlyniadau er mwyn helpu i ddeall gallu a chyfyngiadau AI yn y Gymraeg. Pan gynhelir y cystadlaethau, bydd offer Bangor AI — y gwiriwr yn anad dim — yn rhan o'r broses feirniadu.