Cywiro ac esbonio: canlyniadau adroddiad y Coleg Cymraeg

Mae astudiaeth PCYDDS, dan nawdd y Coleg Cymraeg Cenedlaethol, yn cynnig archwiliad manwl o Gymraeg y prif offer AI. Mae'r canlyniadau'n gymysg.

Pedwar person yn rhannu syniadau mewn stiwdio newyddion liwgar

Mae adroddiad 70 tudalen gan Kara Lewis a gweithgor Canolfan Gwasanaethau Cymraeg Prifysgol Cymru Y Drindod Dewi Sant (PCYDDS), dan nawdd y Coleg Cymraeg Cenedlaethol, wedi denu sylw eang — gan gynnwys erthygl ar Golwg360. Mae ei neges yn ddeublyg: gall ChatGPT, Copilot ac offer tebyg fod o gymorth gwirioneddol i fyfyrwyr Cymraeg, ond ni ddylid dibynnu arnynt heb i rywun wirio'r gwaith.

Canfyddiadau'r adroddiad

Cywiro'n dda. Ar ôl i'r tîm osod gwallau bwriadol mewn traethodau enghreifftiol — treigladau anghywir, cystrawennau Seisnig, a/ac, mewn/yn — llwyddodd ChatGPT a Copilot i gywiro nifer sylweddol ohonynt.
Esbonio’n wan. Pan ofynnwyd pam, nid oedd yr esboniadau «yn ddigon manwl, cywir na chyson i fod yn ystyrlon» — ac roedd yr offer yn gwneud gwallau Cymraeg newydd wrth esbonio, gan gynnwys bathu termau fel «hunanganolig» a «theorïol» yn lle'r rhai safonol.
Priod-ddull annaturiol. Mae'r allbwn yn dal i swnio fel Cymraeg wedi'i gyfieithu, yn hytrach na Chymraeg naturiol.
Dyfeisio cyfeiriadau. O bum ffynhonnell academaidd a gynigiwyd gan ChatGPT, roedd dwy naill ai'n anwir neu heb gadarnhad — a'r cyfan yn edrych yn gwbl gredadwy.

Un llinell sy'n gwella'r canlyniad

Un canfyddiad ymarferol yn yr adroddiad yw'r arbrawf ar Gynorthwyydd Ymchwil Primo, system chwilio AI llyfrgelloedd prifysgolion Cymru. Nid iaith y rhyngwyneb a wnaeth y gwahaniaeth, ond iaith y cyfarwyddyd. Ar ôl ychwanegu un frawddeg — «Creu'r ymholiad gyda'r Gymraeg yn unig» — ni ddefnyddiodd yr ymholiadau chwilio unrhyw Saesneg a rhoddwyd llawer mwy o flaenoriaeth i ffynonellau Cymraeg. Mae hyn yn awgrymu y gall gofyn yn benodol am y Gymraeg newid ymddygiad y system yn sylweddol.

Mae ein dadansoddiad llawn o'r adroddiad yn yr adran Cyfieithu ac iaith.

Trafod y canlyniadau

Bydd cyfle i glywed rhagor am y gwaith yn Eisteddfod Genedlaethol Sir Benfro. Cynhelir panel gan y Coleg Cymraeg Cenedlaethol ar ddeallusrwydd artiffisial mewn addysg Gymraeg a dwyieithog ym Mhabell y Cymdeithasau am 1 o'r gloch y prynhawn, ddydd Llun 3 Awst. Dr Cynog Prys o Brifysgol Bangor fydd yn cadeirio, gyda Dewi Bryn Jones o Uned Technolegau Iaith Bangor, Catrin Bradley o PCYDDS a Richard Buckley o QAA yn trafod canfyddiadau'r adroddiad. Enillodd Dewi Bryn Jones Fedal Gwyddoniaeth a Thechnoleg 2025.

Cyhoeddwyd yr adroddiad ar 1 Mehefin 2026; daeth y sylw cyhoeddus wrth i'r Eisteddfod agosáu ddiwedd Gorffennaf.