Offer a thechnoleg ar gyfer y Gymraeg
Yr offer sy'n gweithio, y bylchau sy'n parhau, a'r bobl sy'n adeiladu'r genhedlaeth nesaf.
Pan nad yw cyfieithiad gair am air yn taro deuddeg
Profodd tîm adroddiad y Coleg Cymraeg Cenedlaethol Google Translate ar briod-ddulliau Saesneg cyffredin; cyrchwyd y gwasanaeth ar 22 Ebrill 2025. Mae'r canlyniadau'n dangos y broblem yn glir: cyfieithu air am air lle mae angen ymadrodd naturiol:
| Priod-ddull Saesneg | Cyfieithiad Google Translate |
|---|---|
| making a mountain out of a molehill | «gwneud mynydd allan o molehill» |
| on tenterhooks | «ar bachau tenter» |
| raining cats and dogs | «bwrw glaw cathod a chŵn» |
| to throw in the towel | «i daflu'r tywel i mewn» |
Nid trosi ymadroddion unigol yn gywir yw'r unig her, medd yr adroddiad, ond adlewyrchu'r hyn sy'n gwneud y Gymraeg yn unigryw: y priod-ddull, y rhythm naturiol a'r cynildeb diwylliannol sydd wrth wraidd iaith fyw.
Ble mae Cymru'n arwain: lleferydd a thrawsgrifio
Mae Y Trawsgrifiwr, a ddatblygwyd gan Ganolfan Bedwyr, Prifysgol Bangor, yn adnodd ar gyfer trawsgrifio'r Gymraeg. Mae'n trawsgrifio darlithoedd, cyfweliadau a chynnwys amlgyfrwng Cymraeg, ac — yn ôl yr adroddiad — yn cynnig manteision dros systemau masnachol megis Otter.ai neu Whisper, «sydd yn aml yn methu ag adnabod Cymraeg oherwydd prinder data iaith» (Bangor NLP Group, 2022).
Drwy gydweithrediad rhwng Llywodraeth Cymru a Microsoft, gellir bellach drawsgrifio cyfarfodydd Teams yn Gymraeg ac yn Saesneg ar yr un pryd. Yn ôl crynodeb y Llywodraeth o dechnoleg Gymraeg ac AI ar gyfer 2025–26, dyma'r tro cyntaf i hyn fod yn bosibl ar gyfer unrhyw bâr o ieithoedd.
Modelau cyfieithu pwrpasol: Techiaith a Dewi Bryn Jones
Er bod y cwmnïau mawr yn cynnig gwasanaethau cyfieithu cyffredinol, mae Uned Technolegau Iaith Prifysgol Bangor (Techiaith) yn cyhoeddi modelau cyfieithu wedi'u mireinio ar Hugging Face, gan gynnwys:
nllb-200-1.3B-ft-eng-to-cym-legislation— wedi'i fireinio ar ddeddfwriaeth, ar gyfer y maes cyfreithiol;mt-dspec-health-en-cyamt-dspec-legislation-en-cy— modelau ar gyfer meysydd iechyd a deddfwriaeth;m2m100_1.2B-ft-cy-to-enanllb-200-1.3B-ft-cym-to-eng— i'r cyfeiriad arall.
Mae cyfrif DewiBrynJones yn ychwanegu tri model arall:
bergamot-mt-cy-en— Cymraeg i'r Saesneg mewn fformat Bergamot;m2m100_1.2B-ft-cy-to-en— Cymraeg i'r Saesneg;nllb-200-1.3B-ft-eng-to-cym— Saesneg i'r Gymraeg.
Gyda'i gilydd, mae'r ddau gyfrif yn cynnwys wyth model cyfieithu a deg set ddata gyfieithu: cofau cyfieithu Llywodraeth Cymru, Prifysgol Caerdydd, BydTermCymru, deddfwriaeth, iechyd, is-deitlau YouTube a Banc Trawsgrifiadau Bangor. Gweld pob model a set ddata gyfieithu →
Drwy brosiect Iriaith, a ariennir gan grant technoleg Llywodraeth Cymru i Brifysgol Bangor, casglwyd tua 500,000 o barau newydd o frawddegau Cymraeg a Saesneg ar gyfer datblygu cyfieithu peirianyddol a modelau iaith. Mae'r prosiect hefyd yn cynnwys gwaith ar y Trawsgrifiwr, technoleg testun-i-leferydd, a'r cynorthwyydd digidol Macsen.
Rhowch gynnig ar destun-i-leferydd ac adnabod lleferydd yn y porwr →
Offer sefydledig sy'n dal yn ddefnyddiol
Mae'r adroddiad yn argymell defnyddio adnoddau Cymraeg sefydledig ochr yn ochr ag offer AI rhyngwladol: Cysill (gwirydd sillafu a gramadeg), Cysgeir (geiriaduron), Termau Cymru (termiadur safonol), a Macsen. I fusnesau ac aelodau'r cyhoedd, mae gwasanaeth Helo Blod Llywodraeth Cymru yn cynnal rhestr gyfredol o dechnoleg Gymraeg. Gellir defnyddio model iaith mawr i baratoi drafft, ond dylid defnyddio'r offer a luniwyd ar gyfer y Gymraeg i wirio'r iaith cyn cyhoeddi.
Risg i'r dyfodol: data synthetig
Rhybudd gan Techiaith: mae corpora Cymraeg a gasglwyd o'r we — megis OSCAR, HPLT a Common Crawl — eisoes yn cynnwys llawer o gyfieithiadau peirianyddol a thestun o ansawdd isel. Mae adroddiad y Coleg Cymraeg yn nodi'r perygl nesaf: cylch lle mae modelau'n dysgu o gynnwys a gynhyrchwyd gan fodelau eraill, gan waethygu ansawdd y wybodaeth ymhellach. Nid perygl damcaniaethol mo hwn i iaith â chorpws bach. Dyna pam mae pob corpws dilys a luniwyd gan bobl — o Gorpws Cenedlaethol Cymraeg Cyfoes i bapurau newydd y Llyfrgell Genedlaethol — yn werthfawr i ddatblygiad technoleg Gymraeg.
Gweler hefyd: sut i roi cyfarwyddiadau yn Gymraeg · catalog cyfieithu Techiaith a Dewi Bryn Jones · y rhestr lawn o adnoddau