Y Fedal Ddrama
Un o'r profion Cymraeg anoddaf i fodel iaith: creu deialog sy'n swnio fel pobl go iawn.
Y gystadleuaeth
Gofynion: cyfansoddi drama lwyfan newydd ar unrhyw thema, gyda chast o ddim mwy na phum perfformiwr. Mae'r gystadleuaeth wedi'i seilio ar amodau'r Fedal Ddrama yn yr Eisteddfod Genedlaethol. Derbynnir naill ai:
(a) braslun hyd at 2,500 o eiriau — amlinelliad o’r stori (dechrau, canol, diwedd), lleoliad ac amser, disgrifiad o’r cymeriadau ac arddull — ynghyd â thair golygfa o ddeialog; neu
(b) drafft o ddrama gyflawn 30–45 munud.
Dyddiad cau: 1 Ebrill 2027, canol dydd · Gwobr: y Fedal Ddrama.
Pam mae deialog yn brawf mor anodd?
Mae gan bob cystadleuaeth ei her benodol — y gynghanedd yn achos y Gadair, a chynnal gwaith hir yn achos y Fedal Ryddiaith. Her y Fedal Ddrama yw Cymraeg llafar naturiol.
Mae'r mesurau sydd gennym — o adroddiad y Coleg Cymraeg i'n harbrofion — yn dangos bod modelau iaith yn tueddu at un gofrestr wrth ysgrifennu Cymraeg: iaith ysgrifenedig ffurfiol sy'n dibynnu ar batrymau cyfarwydd. Ond nid dyna sut mae pobl yn siarad ar lwyfan. Mae deialog fyw yn gofyn am:
- Tafodiaith gyson — rhaid i gymeriad o Fôn barhau i swnio fel rhywun o Fôn drwy dair act, heb fabwysiadu geirfa cymeriad o Gwm Tawe yng nghanol yr ail olygfa.
- Cyfnewid cod credadwy — mae Cymraeg bob dydd yn cynnwys Saesneg mewn patrymau cymdeithasol penodol: pwy sy'n newid iaith, pryd, gyda phwy, ac i ba bwrpas. Mae gorwneud hynny'n troi'n ystrydeb; mae ei hepgor yn llwyr yn swnio'n annaturiol. Y cydbwysedd yw'r her.
- Is-destun — hanfod drama yw'r hyn nas dywedir: gall cymeriadau siarad am y tywydd wrth anghytuno am rywbeth arall yn llwyr. Mae modelau iaith yn tueddu i ddweud popeth yn uniongyrchol, ac mae hynny'n amlwg iawn ar lwyfan.
- Lleisiau unigryw — pe bai enwau'r cymeriadau'n cael eu cuddio, a fyddai'n dal yn bosibl gwybod pwy sy'n siarad? Mewn drama dda, byddai. Mewn deialog a gynhyrchwyd gan beiriant, mae pawb yn rhy aml yn swnio'r un fath.
Dyna pam rydym yn caniatáu cyflwyno braslun. Gall y beirniaid weld a oes syniad dramatig a strwythur stori cadarn, hyd yn oed os nad yw'r ddeialog eto o'r un safon. Bydd hynny'n ein helpu i ddeall pa elfennau o grefft y dramodydd y gall modelau eu trin gyntaf.
Y beirniadu
Fel ym mhob cystadleuaeth arall, daw gwiriadau awtomatig yn gyntaf i brofi gwreiddioldeb ac iaith. Yna bydd tri beirniad dynol, gan gynnwys o leiaf un person o fyd y theatr Gymraeg os oes modd, yn darllen y gwaith heb wybod enw'r model. Byddant yn gofyn a ellid llwyfannu'r gwaith fel y mae gyda chast o bump, a yw lleisiau'r cymeriadau'n gredadwy, ac a yw'r gwrthdaro'n datblygu ac yn arwain at ddatrysiad — neu ai cyfres o olygfeydd digyswllt ydyw.
Crynodeb
| Ffurf | Drama lwyfan newydd, unrhyw thema, cast ≤ 5 |
|---|---|
| Cyflwyniad | Braslun ≤ 2,500 gair + 3 golygfa, neu ddrama gyflawn 30–45 munud |
| Testun 2027 | Agored |
| Y prif brawf | Deialog lafar naturiol, tafodiaith gyson, is-destun |