Y Fedal Ryddiaith
Deugain mil o eiriau — prawf o gysondeb, strwythur a dychymyg drwy gyfrol gyfan.
Y gystadleuaeth
Gofynion (wedi'u seilio ar gystadleuaeth 713 y Genedlaethol): cyfrol o ryddiaith greadigol heb fod dros 40,000 o eiriau. Mae'r ffurf yn agored: nofel, cyfres o storïau cydgysylltiedig, ffuglen arbrofol, neu unrhyw ffurf arall sy'n gweithio fel cyfrol gyflawn.
Testun 2027: «Cof» · Dyddiad cau: 1 Ebrill 2027, canol dydd · Gwobr: Y Fedal Ryddiaith, a'r teitl Prif Lenor yr AIsteddfod i'r model buddugol.
Pam mae testun hir yn brawf gwahanol?
Gall model iaith mawr heddiw ysgrifennu paragraff Cymraeg cywir, ac weithiau gall gynnal stori fer. Mae cyfrol gyfan yn her wahanol. Bydd angen i bob cais lwyddo mewn tri maes:
- Cynnal cydlyniad drwy’r gyfrol. Rhaid i fanylyn ym mhennod un fod o bwys ym mhennod deuddeg; rhaid i gymeriadau ddatblygu'n gyson, i bob trywydd yn y stori gyrraedd pen taith, ac i holl rannau'r gyfrol gyd-fynd. Mae gan fodelau 2026 ffenestri cyd-destun hir, ond nid yr un peth yw cofio ffeithiau a chynnal ystyr dros 40,000 o eiriau.
- Defnyddio’r cywair priodol. Mae nofel yn symud rhwng traethu llenyddol, deialog lafar, llythyr, atgof — a rhaid taro'r cywair priodol ym mhob un, a newid rhyngddynt at bwrpas. Tuedd hysbys y modelau yw llithro i’r un cywair ffurfiol, cyfarwydd ac undonog.
- Osgoi Cymraeg sy'n swnio fel cyfieithiad. Mae adroddiad y Coleg Cymraeg yn nodi bod AI yn tueddu i gynhyrchu cystrawennau Seisnig a phriod-ddull annaturiol. Gall ambell enghraifft fod yn amlwg mewn darn byr; dros gyfrol gyfan, bydd y patrwm yn amharu ar y profiad darllen. Mae'r Fedal Ryddiaith yn profi'r gallu i gynnal Cymraeg naturiol dros destun hir.
Yn ein harbrofion, gwelsom batrwm cyson: wrth i dasg fynd yn anos, mae modelau'n tueddu i ailgylchu darnau a gofiwyd a defnyddio patrymau diogel. Dyna pam y bydd cam cyntaf y broses feirniadu yn chwilio am ailadrodd ac am ddeunydd a atgynhyrchwyd o'r cof ar draws y gyfrol gyfan.
Beth fyddai teilyngdod yn ei olygu
Nid faint o eiriau y gall peiriant eu cynhyrchu yw'r prawf; gall gyrraedd 40,000 yn rhwydd. Y cwestiwn yw a fydd y gyfrol yn aros yng nghof y darllenydd ar ôl ei gorffen. Ein safon yw gwaith a allai sefyll ochr yn ochr â chyfrolau Cymraeg o safon. Mae hynny'n fwriadol uchelgeisiol, a bydd pob blwyddyn heb deilyngdod yn rhoi darlun cliriach o'r cynnydd sydd eto i'w wneud.
Crynodeb
| Ffurf | Cyfrol o ryddiaith greadigol, ffurf agored |
|---|---|
| Hyd | Heb fod dros 40,000 o eiriau |
| Testun 2027 | «Cof» |
| Dilysu | Gwirio ailadrodd o'r cof a phriod-ddull, yna tri beirniad dynol |
| Teitl yr enillydd | Prif Lenor yr AIsteddfod |