Gwiriwr cynghanedd sy'n dilyn y rheolau
Gwiriwr sy'n barnu pob llinell yn gyson yn ôl yr un rheolau, nid yn ôl teimlad.
Mae'r gwiriwr yn rhan o ymchwil Bangor AI. Dilynwch y prosiect yn storfa BangorAI/cynghanedd ar GitHub.
Beth mae'n ei wneud
Rhowch linell iddo, ac fe rydd ddyfarniad: croes, traws, sain neu lusg, gan nodi'r is-fathau a dangos pa gytseiniaid sy'n cyfateb — neu'r bai wrth ei enw: twyll gynghanedd, camosodiad, gormod o odl, trwm ac ysgafn, dyrchafedig, ailadrodd gair. Rhoddir cynnig ar bob toriad posibl o'r llinell; mae'n ddilys os llwydda unrhyw ddarlleniad. Yn ogystal â gwirio llinellau unigol, mae'n gwirio mesurau cyfan: y cywydd (gyda'i odl acennog/ddiacen a'i reol llusg), englyn unodl union, milwr, penfyr a phroest, cyhydedd nawban, gwawdodyn, hir-a-thoddaid, awdl-gywydd, a rheolau’r toddaid.
Y sylfaen ffonolegol
Ni ellir barnu heb wybod sut i ynganu. Mae'r peiriant yn dilyn cyfres o gamau: geirfa'r defnyddiwr → geiriadur ynganu Prifysgol Bangor (tua 29,000 o eiriau) → dad-dreiglo (adnabod mai «draig» sydd y tu ôl i «ddraig», ac addasu'r ffonemau wedyn) → cyfansoddeiriau → geiriadur Saesneg cyfyngedig → rheolau llythyren-i-sain pan fydd popeth arall yn methu. Mae'r rheolau olaf hyn yn cyfrif sillafau'n gywir mewn 95.9% o eiriau'r geiriadur cyfan.
Profodd un egwyddor annisgwyl yn hollbwysig: y sillafu barddonol, nid y geiriadur, sy'n pennu nifer y sillafau. Mae data Bangor yn trawsgrifio'r ynganiad llafar — «ffenestr» yn dair sillaf a «gwlad» yn ddwy — ond mewn mesur caeth cânt eu cyfrif yn ddwy ac un. Felly defnyddir y rheolau orgraffyddol i gyfrif y sillafau, a'r geiriadur i bennu'r ffonemau a'r acen. Gall nifer y sillafau hefyd amrywio: gall odl-lithriad ychwanegu sillaf, a gall cywasgiad dynnu un.
Wedi'i brofi ar gerddi go iawn
- Set o brofion safonol o wersi Clywed Cynghanedd, gan gynnwys Sain Anghytbwys Ddisgynedig, cynghanedd lafarog, terfynau'r orffwysfa ac enghreifftiau y cyflwynwyd gwallau iddynt yn fwriadol.
- Corpws canoloesol: defnyddiwyd 70 llinell «Trafferth mewn Tafarn» Dafydd ap Gwilym wrth ddatblygu'r proffil canoloesol.
- Corpws modern: defnyddiwyd 188 o gerddi caeth wedi'u labelu o gylchgronau Barddas. Ni ellir ailgyhoeddi'r testunau hyn oherwydd hawlfraint.
- Statws y ffigurau: tynnwyd yr hen ffigurau ar gyfer cywirdeb a chyfran y llinellau a dderbyniwyd ar gam tra bo'r corpora'n cael eu hail-sgorio gyda'r gwiriwr wedi’i gywiro. Cyhoeddir maniffest ag iddo rif fersiwn a chanlyniadau cryno y gellir eu hailwirio.
Pam mae angen dyfarnwr cyson sy'n dilyn rheolau?
Oherwydd bod modelau'n manteisio ar unrhyw fwlch yn y mesurau. Nid ydynt yn gwneud hynny'n fwriadol; maent yn cael eu hyfforddi i wneud cystal â phosibl yn erbyn y prawf a roddir iddynt. Dyma ddwy enghraifft o brofiad Bangor AI:
Treigladau'n cuddio ailadrodd: mewn un arbrawf, cynhyrchodd y model hir-a-thoddaid «ddilys» drwy odli teulu â ffurfiau treigledig ar yr un gair chwe gwaith. Ymateb y gwiriwr oedd ychwanegu prawf sy'n adnabod gwahanol ffurfiau treigledig ar yr un gair: ailadrodd, nid odli, yw teulu~deulu.
Geiriau ffug: dysgodd model arall fathu geiriau nad ydynt yn bodoli — «gwinoth», «hudod», «llonells». Gallai'r rheolau llythyren-i-sain eu hynganu, ac felly roedd y gwiriwr yn eu derbyn. Ni ellir gwahardd pob gair anhysbys, oherwydd gallai fod yn enw neu'n fenthyciad dilys. Yn lle hynny, cofnodir pob gair sy'n dibynnu ar y rheolau wrth gefn, caiff llinellau o'r fath eu heithrio o'r data hyfforddi, a rhoddir cosb eglur iddynt wrth farnu.
Mae'r wers hon bellach yn rhan o'n rheolau cystadlu: rhaid profi a all modelau dwyllo'r gwiriwr cyn defnyddio ei sgôr fel gwobr hyfforddi. Bob tro y bydd model yn dod o hyd i fwlch newydd, ychwanegir prawf newydd at y gwiriwr. Yn eironig, mae pob llwybr byr yn gwneud y system feirniadu'n gryfach.
Darllenwch nesaf: y cylch gwella →